جای جوش و لک صورت؛ علت ایجاد، روشهای درمان و مراقبت از پوست
جوش صورت پس از بهبود همیشه به معنای پایان مشکل پوستی نیست. در برخی افراد، بعد از برطرف شدن آکنه، لکههای قهوهای یا قرمز و گاهی فرورفتگیها و برجستگیهایی روی پوست باقی میمانند. این آثار ممکن است برای مدت طولانی روی صورت دیده شوند و بر ظاهر پوست تأثیر بگذارند.
نکته مهم این است که همه آثار باقیمانده از جوش یکسان نیستند. بعضی از آنها فقط تغییر رنگ پوست هستند، در حالی که برخی دیگر به دلیل آسیب به ساختار پوست ایجاد میشوند. به همین دلیل، روش مراقبت و درمان آنها نیز متفاوت است.
در این مقاله با انواع جای جوش، علت ایجاد لک و اسکار، روشهای مراقبت خانگی و درمانهای تخصصی آشنا میشویم.
تفاوت لک جوش با اسکار یا جای زخم چیست؟
یکی از مهمترین نکات در مراقبت از پوست، تشخیص تفاوت میان لک و اسکار است.
لک باقیمانده از جوش: پس از بهبود جوش ممکن است قسمتهایی از پوست تیرهتر یا قرمزتر از اطراف خود باشند. این تغییر رنگ معمولاً به معنای ایجاد زخم دائمی در بافت پوست نیست.
اسکار یا جای زخم: در بعضی موارد، التهاب آکنه به ساختار پوست آسیب میزند و پس از بهبود، فرورفتگی یا برجستگی باقی میماند. این نوع آثار ممکن است به درمانهای تخصصی نیاز داشته باشند.
بنابراین محصولی که برای کاهش لک مناسب است، لزوماً نمیتواند فرورفتگی یا برجستگی ناشی از آکنه را برطرف کند.
انواع لک و جای جوش صورت
۱. لکهای قهوهای بعد از جوش
این لکهها معمولاً به دلیل افزایش تولید رنگدانه ملانین پس از التهاب ایجاد میشوند. در اصطلاح تخصصی به این وضعیت هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب گفته میشود.
این نوع لک در پوستهای تیرهتر ممکن است واضحتر و ماندگارتر باشد.
۲. لکههای قرمز بعد از جوش
برخی افراد پس از بهبود جوش، لکههای صورتی یا قرمز روی پوست مشاهده میکنند. این تغییر رنگ میتواند با باقی ماندن آثار عروقی و التهاب ارتباط داشته باشد.
۳. اسکار فرورفته
در این حالت، سطح پوست در محل جوش پایینتر از بافت اطراف قرار میگیرد. اسکارهای فرورفته انواع مختلفی دارند و ممکن است به شکل سوراخهای کوچک، فرورفتگیهای پهن یا ناهمواریهای سطح پوست دیده شوند.
۴. اسکار برجسته
در بعضی افراد، بافت ترمیمی پوست بیش از اندازه رشد میکند و جای جوش به شکل برجستگی باقی میماند. اسکارهای برجسته و کلوئیدی ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشند.
چرا جای جوش و لک صورت ایجاد میشود؟
عوامل مختلفی در ایجاد آثار باقیمانده از آکنه نقش دارند:
- التهاب شدید و طولانیمدت جوش
- دستکاری و ترکاندن جوشها
- تأخیر در کنترل آکنه
- عوامل ژنتیکی و تفاوت در روند ترمیم پوست
- قرار گرفتن در معرض نور خورشید بدون محافظت مناسب
- ایجاد آسیب به بافت پوست در اثر التهاب عمیق
یکی از بهترین راههای کاهش احتمال ایجاد اسکار، کنترل زودهنگام آکنه و خودداری از فشار دادن جوشها است.
روشهای مراقبت خانگی برای کاهش لک جوش
بعضی از لکهای سطحی بهتدریج کمرنگ میشوند. رعایت یک برنامه مراقبتی منظم میتواند به بهبود ظاهر پوست کمک کند.
۱. استفاده روزانه از ضدآفتاب
نور خورشید میتواند لکهای تیره را پررنگتر کند یا ماندگاری آنها را افزایش دهد. استفاده از ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر و محافظت مناسب در برابر طیف UVA اهمیت زیادی دارد.
در زمان حضور طولانی در فضای باز، ضدآفتاب باید طبق دستور محصول و متناسب با شرایط، معمولاً هر دو ساعت و پس از شنا یا تعریق زیاد، تمدید شود.
۲. استفاده از نیاسینامید
نیاسینامید یکی از ترکیبات رایج در محصولات مراقبت از پوست است. این ماده میتواند به بهبود ظاهر ناهمگونی رنگ پوست و حمایت از سد دفاعی پوست کمک کند.
برای شروع بهتر است از محصولی با غلظت مناسب و طبق دستور سازنده استفاده شود.
۳. ویتامین C
ویتامین C یک آنتیاکسیدان شناختهشده است که در برخی محصولات برای کمک به روشنتر شدن ظاهر پوست و کاهش آثار تیرگی استفاده میشود.
فرمولاسیون و غلظت محصول در میزان تحمل و اثربخشی آن نقش دارند. در صورت ایجاد سوزش یا قرمزی، مصرف باید متوقف شود.
۴. آزلائیک اسید
آزلائیک اسید در برخی محصولات مراقبت از پوست و درمان آکنه کاربرد دارد و میتواند به کاهش لکهای پس از التهاب کمک کند. این ترکیب برای برخی افراد گزینه مناسبی است، اما بهتر است متناسب با شرایط پوست انتخاب شود.
۵. رتینوئیدهای موضعی
رتینوئیدها مانند آداپالن در درمان آکنه و بهبود برخی مشکلات سطح پوست کاربرد دارند. ممکن است به مرور به بهبود ظاهر لکهای پس از جوش نیز کمک کنند.
این ترکیبات میتوانند باعث خشکی، قرمزی و تحریک شوند. مصرف آنها باید با توجه به نوع محصول و توصیه پزشک یا داروساز باشد. رتینوئیدهای موضعی در دوران بارداری نباید بدون نظر پزشک استفاده شوند.
آیا لایهبرداری برای از بین بردن جای جوش مفید است؟
برخی لایهبردارهای شیمیایی میتوانند به بهبود تدریجی لکهای سطحی و بافت پوست کمک کنند. ترکیباتی مانند آلفا هیدروکسی اسیدها در محصولات مراقبتی مختلف وجود دارند.
با این حال، لایهبرداری بیش از اندازه میتواند باعث التهاب و تشدید لک شود. بهخصوص اگر پوست هنوز جوشهای ملتهب یا حساسیت دارد، باید در انتخاب محصول احتیاط کرد.
برای آشنایی بیشتر با این روش میتوانید مقاله «لایهبرداری پوست؛ انواع لایهبردار و روش استفاده ایمن» را مطالعه کنید.
روشهای تخصصی درمان جای جوش
اگر جای جوش به شکل فرورفتگی یا برجستگی باقی مانده باشد، محصولات معمولی مراقبت از پوست ممکن است تأثیر محدودی داشته باشند. در این شرایط متخصص پوست میتواند روش مناسب را پیشنهاد کند.
۱. لایهبرداری شیمیایی تخصصی
در این روش از مواد شیمیایی با غلظت مشخص برای بهبود ظاهر برخی لکها و ناهمواریهای پوست استفاده میشود. نوع ماده و شدت درمان باید با توجه به وضعیت پوست انتخاب شود.
۲. میکرونیدلینگ
میکرونیدلینگ با استفاده از سوزنهای بسیار ظریف، تحریک کنترلشدهای در پوست ایجاد میکند تا فرایند ترمیم طبیعی آن فعال شود. این روش در برخی انواع اسکار فرورفته کاربرد دارد.
انجام آن باید توسط فرد متخصص و با تجهیزات مناسب صورت گیرد؛ انجام غیراصولی ممکن است باعث عفونت، التهاب یا تغییر رنگ پوست شود.
۳. لیزر درمانی
برخی روشهای لیزر برای بهبود بافت پوست و کاهش ظاهر اسکارهای آکنه استفاده میشوند. انتخاب نوع لیزر به عمق اسکار، رنگ پوست و شرایط فرد بستگی دارد.
۴. سابسیژن
سابسیژن روشی تخصصی برای برخی اسکارهای فرورفته است. در این روش، اتصالات فیبروزی زیر اسکار با ابزار مخصوص آزاد میشوند تا فرورفتگی پوست کاهش پیدا کند.
۵. درمان اسکارهای برجسته
برای اسکارهای برجسته ممکن است روشهایی مانند تزریق دارو، لیزر یا درمانهای دیگر پیشنهاد شود. انتخاب روش به نوع اسکار و سابقه فرد بستگی دارد.
چقدر طول میکشد تا لک جوش از بین برود؟
مدت زمان بهبود به نوع لک، عمق تغییر رنگ، رنگ پوست، شدت التهاب و روش مراقبت بستگی دارد.
بعضی لکههای سطحی طی چند هفته یا چند ماه کمرنگ میشوند، اما لکهای عمیقتر ممکن است مدت بیشتری باقی بمانند. اسکارهای فرورفته و برجسته نیز معمولاً بهصورت خودبهخود کاملاً برطرف نمیشوند.
بهتر است برای ارزیابی نتیجه محصولات مراقبتی به آنها زمان کافی بدهید و از تغییر مداوم محصولات در فاصلههای کوتاه خودداری کنید.
اشتباهات رایج در درمان جای جوش
برخی روشهای نادرست نهتنها کمکی به بهبود پوست نمیکنند، بلکه ممکن است لکها را تشدید کنند:
- استفاده از آبلیمو یا مواد اسیدی خانگی روی صورت
- ساییدن پوست با اسکرابهای زبر
- استفاده همزمان از چند محصول قوی روشنکننده و لایهبردار
- ترکاندن جوشهای فعال
- استفاده از کرمهای ناشناخته با ترکیبات نامشخص
- بیتوجهی به ضدآفتاب
- انتظار از بین رفتن کامل اسکار با یک محصول موضعی
همچنین از مصرف خودسرانه کرمهای حاوی کورتون یا محصولات روشنکننده قوی بدون راهنمایی متخصص خودداری کنید.
چه زمانی باید به متخصص پوست مراجعه کرد؟
اگر جای جوش به شکل فرورفتگی عمیق، برجستگی یا اسکار گسترده باقی مانده است، بهتر است توسط متخصص پوست بررسی شود.
همچنین در شرایط زیر مراجعه به پزشک توصیه میشود:
- لکها به مرور بیشتر یا تیرهتر میشوند.
- آکنه فعال و التهاب همچنان ادامه دارد.
- جای جوش باعث درد یا خارش مداوم شده است.
- محصولات مراقبتی باعث تحریک شدید پوست میشوند.
- پس از چند ماه مراقبت منظم، بهبودی قابل توجهی مشاهده نمیشود.
تشخیص درست نوع اثر باقیمانده از آکنه، اولین قدم برای انتخاب درمان مؤثر است.
جمعبندی
جای جوش و لک صورت میتواند به شکل تغییر رنگ، لکههای قرمز، فرورفتگی یا برجستگی ظاهر شود. این آثار با یکدیگر تفاوت دارند و روش درمان آنها نیز یکسان نیست.
برای کاهش لکهای سطحی، استفاده منظم از ضدآفتاب و انتخاب ترکیبات مراقبتی مناسب مانند نیاسینامید، ویتامین C و آزلائیک اسید میتواند مفید باشد. در مقابل، اسکارهای عمیق معمولاً به ارزیابی و درمان تخصصی نیاز دارند.
مهمترین نکته این است که از دستکاری جوشها خودداری کنید، آکنه را بهموقع کنترل کنید و برای رسیدن به نتیجه، به پوست فرصت کافی بدهید.