جوش هورمونی؛ علائم، علتها و روشهای کنترل آکنه هورمونی در زنان و مردان
جوش هورمونی یکی از انواع آکنه است که با تغییرات هورمونی بدن ارتباط دارد. این نوع جوش ممکن است در دوران بلوغ، پیش از قاعدگی، بارداری، برخی دورههای زندگی و حتی در بزرگسالی ظاهر شود.
بسیاری از افراد تصور میکنند آکنه فقط مختص دوران نوجوانی است؛ اما جوشهای هورمونی میتوانند در دهههای بعدی زندگی نیز ادامه پیدا کنند یا برای نخستین بار در بزرگسالی ایجاد شوند.
این جوشها معمولاً در ناحیه چانه، خط فک، اطراف دهان و گاهی گردن دیده میشوند. شناخت علائم و علتهای آکنه هورمونی به انتخاب روش مراقبت و درمان مناسب کمک میکند.
جوش هورمونی چیست؟
جوش هورمونی نوعی آکنه است که در ایجاد یا تشدید آن تغییرات هورمونی نقش دارند. هورمونها میتوانند بر فعالیت غدد چربی تأثیر بگذارند و تولید سبوم را افزایش دهند.
وقتی چربی اضافی همراه با سلولهای مرده در منافذ جمع شود، احتمال ایجاد جوشهای سرسیاه، سرسفید و التهابی افزایش پیدا میکند.
جوش هورمونی در زنان بیشتر مورد توجه قرار میگیرد، اما مردان نیز ممکن است به آکنه مرتبط با تغییرات هورمونی مبتلا شوند.
مهمترین علائم جوش هورمونی
تشخیص قطعی جوش هورمونی فقط از روی محل جوش امکانپذیر نیست؛ با این حال، برخی نشانهها میتوانند احتمال ارتباط آکنه با تغییرات هورمونی را مطرح کنند.
۱. ایجاد جوش در ناحیه چانه و فک
یکی از الگوهای رایج آکنه بزرگسالان، ایجاد جوش در قسمت پایینی صورت است.
این جوشها ممکن است در اطراف چانه، خط فک و اطراف دهان ظاهر شوند و گاهی به گردن نیز گسترش پیدا کنند.
۲. جوشهای عمیق و دردناک
برخی افراد دچار برجستگیهای عمیق، ملتهب و دردناک میشوند که بهراحتی از بین نمیروند.
این ضایعات ممکن است از انواع ندولار یا کیستیک آکنه باشند و خطر ایجاد جای جوش در آنها بیشتر است.
۳. تشدید جوش پیش از قاعدگی
در بعضی زنان، جوشها چند روز پیش از شروع قاعدگی بیشتر میشوند.
این وضعیت میتواند با نوسانات طبیعی هورمونها در چرخه قاعدگی ارتباط داشته باشد.
۴. بازگشت مکرر جوشها
یکی دیگر از نشانههای احتمالی آکنه هورمونی، بازگشت مکرر جوشها در یک ناحیه مشخص است.
اگر با وجود مراقبت پوستی مناسب، جوشها مرتباً در چانه یا خط فک ظاهر میشوند، بهتر است علت آن بررسی شود.
علتهای ایجاد جوش هورمونی چیست؟
۱. افزایش حساسیت غدد چربی به آندروژنها
آندروژنها گروهی از هورمونها هستند که در بدن زنان و مردان وجود دارند.
این هورمونها میتوانند فعالیت غدد چربی را افزایش دهند. گاهی حتی زمانی که سطح هورمونها در محدوده طبیعی قرار دارد، حساسیت غدد چربی به آنها بیشتر است و آکنه ایجاد میشود.
۲. تغییرات هورمونی دوران بلوغ
در دوران بلوغ، سطح برخی هورمونها افزایش پیدا میکند و غدد چربی فعالتر میشوند.
به همین دلیل، آکنه در این دوره بسیار شایع است و ممکن است در صورت، سینه و پشت بدن دیده شود.
۳. سندرم تخمدان پلیکیستیک
سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS یکی از شرایطی است که میتواند با افزایش اثر آندروژنها و بروز آکنه همراه باشد.
در برخی افراد، نشانههای دیگری مانند نامنظم بودن قاعدگی، افزایش موهای زائد یا ریزش موی الگوی زنانه نیز دیده میشود.
وجود جوش بهتنهایی به معنی ابتلا به این سندرم نیست. اگر چند علامت همزمان وجود دارد، ارزیابی پزشک اهمیت دارد.
۴. بارداری و تغییرات هورمونی
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی میتوانند وضعیت پوست را تغییر دهند. بعضی افراد با افزایش جوش و برخی دیگر با بهبود آکنه مواجه میشوند.
در این دوران، انتخاب محصولات ضدجوش باید با احتیاط انجام شود و مصرف داروهای پوستی بدون مشورت پزشک مناسب نیست.
۵. قطع یا تغییر داروهای هورمونی
تغییر یا قطع برخی داروهای هورمونی ممکن است در بعضی افراد باعث تغییر وضعیت آکنه شود.
اگر پس از تغییر دارو جوشها تشدید شدند، بهتر است با پزشک تجویزکننده مشورت کنید و دارو را خودسرانه قطع یا جایگزین نکنید.
روشهای کنترل و درمان جوش هورمونی
درمان آکنه هورمونی به شدت جوشها، شرایط فرد، سن و وضعیت هورمونی بستگی دارد. برخی افراد با محصولات موضعی بهبود پیدا میکنند، اما موارد متوسط تا شدید ممکن است به درمان دارویی نیاز داشته باشند.
۱. استفاده از شوینده ملایم
صورت خود را صبح و شب با شوینده مناسب نوع پوست بشویید.
شوینده باید چربی اضافی و آلودگی سطح پوست را پاک کند، بدون اینکه باعث خشکی یا التهاب شود.
شستوشوی بیش از حد نمیتواند تغییرات هورمونی را کنترل کند و ممکن است سد دفاعی پوست را آسیبپذیر کند.
۲. سالیسیلیک اسید
سالیسیلیک اسید به پاکسازی منافذ و کاهش تجمع چربی و سلولهای مرده کمک میکند.
این ترکیب برای برخی افراد دارای جوشهای سرسیاه، سرسفید و پوست چرب مفید است؛ اما در آکنههای عمیق و شدید ممکن است بهتنهایی کافی نباشد.
۳. بنزوئیل پراکسید
بنزوئیل پراکسید برای کنترل برخی انواع آکنه التهابی استفاده میشود و میتواند به کاهش باکتریهای مرتبط با آکنه کمک کند.
این ماده ممکن است باعث خشکی و تحریک شود. بهتر است مطابق دستور محصول و با توجه به تحمل پوست استفاده شود.
۴. رتینوئیدهای موضعی
رتینوئیدهایی مانند آداپالن میتوانند به کاهش انسداد منافذ و درمان برخی انواع آکنه کمک کنند.
این محصولات معمولاً به استفاده منظم و چند هفته زمان نیاز دارند. خشکی، قرمزی و پوستهریزی از عوارض احتمالی آنها هستند.
رتینوئیدهای موضعی در دوران بارداری نباید استفاده شوند. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، برای انتخاب درمان جایگزین با پزشک مشورت کنید.
۵. داروهای هورمونی برای برخی زنان
در بعضی زنان مبتلا به آکنه هورمونی، پزشک ممکن است درمانهای هورمونی مانند برخی قرصهای ترکیبی جلوگیری از بارداری یا اسپیرونولاکتون را بررسی کند.
این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و ممکن است محدودیتها و عوارض خاص خود را داشته باشند. انتخاب آنها باید پس از بررسی سابقه پزشکی و با تجویز پزشک انجام شود.
اسپیرونولاکتون در بارداری مناسب نیست و مصرف آن به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
۶. درمانهای تخصصی آکنه شدید
اگر جوشها عمیق، دردناک یا همراه با ایجاد اسکار باشند، متخصص پوست ممکن است درمانهای قویتری را پیشنهاد دهد.
در برخی موارد، داروهای خوراکی یا درمانهای ترکیبی برای کنترل آکنه ضروری هستند. انتخاب دارو به شرایط فرد و شدت بیماری بستگی دارد.
آیا رژیم غذایی بر جوش هورمونی تأثیر دارد؟
رابطه تغذیه و آکنه در افراد مختلف یکسان نیست. با این حال، برخی پژوهشها ارتباط احتمالی میان مصرف زیاد غذاهای با شاخص گلیسمی بالا و تشدید آکنه را مطرح کردهاند.
این غذاها میتوانند باعث افزایش سریع قند خون شوند و در برخی افراد بر مسیرهای مرتبط با تولید چربی پوست تأثیر بگذارند.
برای داشتن تغذیه متعادل بهتر است:
- مصرف نوشیدنیهای شیرین را محدود کنید.
- از مصرف مکرر شیرینیها و غذاهای بسیار فرآوریشده پرهیز کنید.
- سبزیجات، میوهها و منابع پروتئینی مناسب را در برنامه غذایی قرار دهید.
- از رژیمهای غذایی بسیار محدودکننده بدون نظر متخصص تغذیه خودداری کنید.
رابطه مصرف لبنیات و آکنه نیز در همه افراد یکسان نیست. حذف کامل یک گروه غذایی بدون دلیل پزشکی توصیه نمیشود.
آیا استرس باعث جوش هورمونی میشود؟
استرس لزوماً علت مستقیم همه انواع آکنه نیست، اما میتواند در بعضی افراد باعث تشدید جوشها شود.
استرس ممکن است از طریق مسیرهای هورمونی و التهابی بر وضعیت پوست تأثیر بگذارد. همچنین خواب نامناسب و تغییر عادتهای مراقبتی در دورههای پراسترس میتوانند کنترل آکنه را دشوارتر کنند.
فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و استفاده از روشهای سالم مدیریت استرس میتوانند به سلامت عمومی کمک کنند.
روتین مراقبت از پوست مستعد جوش هورمونی
یک برنامه ساده و منظم میتواند در کنار درمان پزشکی به کنترل آکنه کمک کند.
روتین صبح:
۱. شستوشوی ملایم صورت
۲. استفاده از مرطوبکننده غیرکومدونزا
۳. استفاده از ضدآفتاب طیف گسترده با SPF حداقل ۳۰
روتین شب:
۱. پاک کردن آرایش و ضدآفتاب
۲. شستوشوی صورت
۳. استفاده از محصول درمانی تجویزشده یا مناسب نوع آکنه
۴. استفاده از مرطوبکننده
از مصرف همزمان چند ماده فعال قوی بدون برنامه مشخص خودداری کنید؛ زیرا تحریک و خشکی پوست میتواند افزایش پیدا کند.
چه زمانی برای جوش هورمونی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر جوشها شدید، مکرر یا مقاوم به مراقبتهای معمول هستند، مراجعه به متخصص پوست توصیه میشود.
در شرایط زیر بررسی پزشکی اهمیت بیشتری دارد:
- جوشهای عمیق و دردناک
- ایجاد فرورفتگی یا اسکار روی پوست
- شروع ناگهانی آکنه شدید در بزرگسالی
- نامنظم شدن قاعدگی همراه با جوش و افزایش موهای زائد
- ریزش موی غیرمعمول همراه با آکنه
- عدم بهبود با درمانهای معمول
در صورت وجود نشانههایی مانند نامنظمی قاعدگی یا افزایش موهای زائد، ممکن است پزشک بررسی هورمونی یا ارزیابی از نظر سندرم تخمدان پلیکیستیک را پیشنهاد دهد.
جمعبندی
جوش هورمونی نوعی آکنه مرتبط با اثر تغییرات هورمونی بر فعالیت غدد چربی است. این مشکل ممکن است در دوران بلوغ، بزرگسالی و دورههای مختلف زندگی ایجاد شود و معمولاً در قسمت پایینی صورت نیز دیده میشود.
شوینده ملایم، محصولات ضدجوش مناسب و مرطوبکننده غیرکومدونزا میتوانند به کنترل آن کمک کنند. در موارد متوسط و شدید، ممکن است درمانهای دارویی یا هورمونی زیر نظر پزشک لازم باشد.
اگر آکنه با علائمی مانند نامنظمی قاعدگی، افزایش موهای زائد یا ریزش مو همراه است، بهتر است علت زمینهای بررسی شود. تشخیص درست و درمان متناسب با شرایط هر فرد، بهترین مسیر برای کنترل جوشهای هورمونی است.